Nieuwsbrief SWOO November 2006

Promotie Drs. B.T.H. van Dooren, zijn wetenschappelijk onderzoek heeft geleid tot een proefschrift getiteld 'The corneal endothelium reflected'.

Promotieonderzoek Bart van Dooren 'The corneal endothelium reflected'

Bart van Dooren behaalde zijn artsexamen in 1994. In 1998 kwam hij als arts-onderzoeker in dienst van Het Oogziekenhuis Rotterdam en werkte aan een wetenschappelijk onderzoeksproject over een nieuwe hoornvliestransplantatie techniek. Dit project werd gesubsidieerd door de Stichting voor de Technische Wetenschappen van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek.



Vanaf april 2000 heeft Bart 23 maanden onderzoek verricht in combinatie met klinisch werk in het ziekenhuis. In maart 2002 startte hij zijn opleiding tot oogarts, die hij in september 2006 heeft afgerond. Momenteel is Bart van Dooren als cornea fellow werkzaam in Het Oogziekenhuis Rotterdam. In 2007 zal hij in dienst treden als oogarts in het Amphia Ziekenhuis te Breda.

Zijn jarenlange werk aan het wetenschappelijk onderzoek heeft geleid tot een proefschrift getiteld 'The corneal endothelium reflected'. Dit proefschrift zal hij op 21 december 2006 verdedigen aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. De promotor is Prof. Dr. G. van Rij.  

Leest u in deze nieuwsbrief meer over het onderzoek van Bart van Dooren waaraan ook de SWOO door de jaren heen een belangrijke financiële bijdrage heeft geleverd.

Uit welke lagen bestaat het hoornvlies (cornea)?

Het hoornvlies (of de cornea) bevindt zich aan de voorkant van het oog en is als het ware het venster van het oog. Het hoornvlies bevat geen bloedvaten en is daarom doorzichtig. Het hoornvlies bestaat uit 5 lagen: het epitheel (het meest oppervlakkige laagje van het hoornvlies), de laag van Bowman, het stroma (geeft het hoornvlies stevigheid en volume), het membraan van Descemet en het endotheel.



1. Epitheel: dit is het meest oppervlakkige laagje (als het ware het huidje) van het hoornvlies. Onder het epitheel bevindt zich een netwerk van zenuwvezels. Daarom kan zelfs het kleinste wondje op het hoornvlies erg pijnlijk zijn.

2. Laag van Bowman.

3. Stroma: maakt het grootste deel van het hoornvlies uit, en geeft het hoornvlies stevigheid en volume. Het stroma van het hoornvlies werkt als een spons, en heeft de neiging om vocht aan te trekken. Dit wordt gecompenseerd door de endotheelcellen (zie verder).

4. Membraan van Descemet.

5. Endotheel: vormt de achterkant van het hoornvlies. Het endotheel bestaat uit één laag zeshoekige cellen (endotheelcellen). Deze cellen kunnen zich niet delen. Het endotheelcelaantal neemt in de loop van het leven langzaam af. De endotheelcellen hebben een pompfunctie: ze pompen vocht uit het hoornvlies zodat er een evenwicht ontstaat tussen opstapeling en afvoer van vocht en het hoornvlies helder blijft.

Het endotheel vormt de achterkant van het hoornvlies

Het proefschrift van Bart van Dooren gaat over het endotheel. Het endotheel vormt de achterkant van het hoornvlies. Het bestaat uit één laag zeshoekige cellen. Deze cellen kunnen zich niet delen. Het aantal endotheelcellen neemt in de loop van het leven langzaam af. Ook kunnen ze beschadigd raken door ziekte of een operatie. De endotheel-cellen hebben een pompfunctie. Ze pompen vocht uit het hoornvlies, zodat instroom en afvoer van vocht in het hoornvlies in evenwicht blijven. Hierdoor blijft het hoornvlies helder. Het proefschrift bestaat uit drie delen:
1. Meten van de dichtheid van endotheelcellen

2. Trypaan blauw

3. Hoornvliestransplantaties

Meten van de dichtheid van endotheelcellen

Dit onderdeel van het proefschrift heeft betrekking op het meten van de dichtheid van de endotheelcellen. Bart van Dooren heeft gevonden dat met behulp van een spiegelmicroscoop en geautomatiseerde beeldverwerking een betrouwbare bepaling van de dichtheid van de endotheelcellen mogelijk is.

Trypaan blauw

Trypaan blauw is een kleurstof die al lange tijd door de hoornvliesbank wordt gebruikt om endotheelcellen van donor hoornvliezen aan te kleuren. Dit geeft inzicht in de kwaliteit van donor hoornvliezen doordat men kan zien of endotheelcellen beschadigd zijn.

Enkele jaren geleden is gebleken dat trypaan blauw ook gebruikt kan worden om het lenskapsel te kleuren bij moeilijke staaroperaties. Bart van Dooren heeft via onderzoek aangetoond dat dit gebruik van deze kleurstof geen extra schade aan het endotheel veroorzaakt.

Hoornvliestransplantaties

Als het hoornvlies niet meer helder is, kan een hoornvlies-transplantatie worden uitgevoerd. Hierbij wordt het zieke hoornvlies vervangen door een donor hoornvlies. Er zijn momenteel operatietechnieken die het mogelijk maken om in plaats van het gehele hoornvlies een gedeelte van het hoornvlies te vervangen. Als alleen het voorste gedeelte van het hoornvlies getransplanteerd wordt, blijkt het endotheel slechts geringe operatieschade op te lopen. Dit is dus een voordeel op de operatie-techniek waarbij het gehele hoornvlies wordt getransplanteerd.

Bij toepassing van de operatie-techniek waarbij alleen het achterste gedeelte van het hoornvlies wordt getransplanteerd, blijkt het endotheel verlies echter groter dan na een volledige hoornvliestransplantatie. De toekomst moet uitwijzen of dit verlies inderdaad zo groot is als nu is gevonden. Ook moet onderzocht worden of andere voordelen van deze techniek tegen dit nadeel opwegen. Om deze vragen te beantwoorden zal meer wetenschappelijk onderzoek nodig zijn.

Dankzij donaties dit jaar weer 25 projecten mogelijk

Dankzij de bijdragen van donateurs heeft de SWOO-Flieringa dit jaar ook weer 25 projecten kunnen ondersteunen. Wij willen u hartelijk danken voor de bijdrage aan het wetenschappelijk onderzoek in de oogheelkunde!

Nog geen donateur, maar wel geïnteresseerd om donateur te worden danwel de nieuwsbrief van de SWOO-Flieringa te ontvangen?

U kunt een bijdrage doneren op postbanknummer 2979441 of ABN/AMRO Bank nr. 419519467, t.n.v. SWOO-Flieringa, Rotterdam. Dit kan éénmalig, maar een vaste bijdrage is natuurlijk van harte welkom!

Indien u daar prijs op stelt, ontvangt u als donateur twee keer per jaar de SWOO-nieuwsbrief. Via deze nieuwsbrief houden wij u op de hoogte van de ontwikkelingen binnen de wetenschappelijke onderzoeken die door de SWOO-Flieringa worden gefinancierd. Indien u geen prijs stelt op de nieuwsbrief kunt u dat natuurlijk ook aangeven. En ook als u geen donateur bent, maar wel graag de nieuwsbrief zou willen ontvangen, is dat uiteraard mogelijk!

Voor vragen en verdere informatie kunt u altijd terecht bij Hellen Scholten, Corine Boele en/of Maaike van Zuilen.

swoo@oogziekenhuis.nl
010 - 401 76 09

SWOO-Flieringa
Antwoordnummer 730 (postzegel niet nodig)
3000 VB Rotterdam

7-11-2006
Herkomst: algemeen.asp